HAREKET DÜZLEMLERİ

 İnsan   anatomisi   ve   biyomekaniği   3   düzlemde   hareket   edebilcek   yetkinliğe   sahiptir.   Bu   düzlemler  sagital,   frontal  ve  horizontal  olarak  adlandırılır.  Bu  düzlemler  hayalidir  ve  düz  bir   yüzey   oldukları  idda  edilir.    Bu   düzlemler   hareketlerle   uyumlu   olarak  yer   değiştirir.   Kişi   45°   sağa  döndüğünde,  referans  düzlemleri  de  45°  sağa  döner.  Her  düzlemin  kendine  özgü  eklem   hareketleri   vardır   ve   her   hareketin   kendi   isimleri   vardır.   Bu   bölümde   düzlemleri   ve   eklemlerin  yaptığı  hareketleri  öğrenip  örneklendireceğiz. 

SAGITAL DÜZLEM

 Sagital düzlem bedeni sağ ve sol taraf olarak ikiye ayıran hayali bir hattır. Sagital düzlem eklem hareketi, dizlerin bükülmesinde görüldüğü gibi, medial-lateral eksen etrafında meydana gelir. Sagital düzlemdeki hareketler fleksiyon ve ekstansiyondur( Şekil 7-5 ). Fleksiyon iki bitişik segmentin arasındaki rölatif açının azaldığı bir bükülme hareketidir. Ekstansiyon, bitişik iki segment arasındaki rölatif açının arttığı bir uzatma ya da doğrultma hareketidir (Hamill ve Knutzen, 2003; Levangie vd., 2019).

Sagital düzlemi daha iyi anlamak için, sola veya sağa hareket edecek veya herhangi bir şekilde dönecek kadar yer olmayan çok dar bir koridorda sıkıştığınızı hayal edin. Ayrıca kırmak istemeyeceğiniz duvarlar tamamen camdan yapılmıştır. Bu analojiye (benzetme) dayanarak, dar sagital düzlem koridorumuzdaki olası hareketler sadece önden arkaya ve yukarı aşağı hareketlerdir

Omurga, omuz, dirsek, bilek, kalça, diz, ayak ve el dahil olmak üzere vücuttaki birçok eklemde fleksiyon ve ekstansiyon meydana gelir. Ayak bileğinde fleksiyona dorsifleksiyon denir ve ayakbileğinde ekstansiyon plantar fleksiyondur (Levangie ve ark., 2019). Ağırlıklı olarak sagital düzlemde gerçekleşen egzersizlere örnek olarak biseps curls (bükme), triseps pushdowns (uzatma), squat, öne lunge (adım/hamle), calf raises (kaldırma), yürüme, koşma, dikey sıçrama, merdiven çıkma ve basketbol atışı sayılabilir.

BİLGİNİZİ ARTIRIN

 Sagital Düzlemde Kalça Fleksiyonu Kalça fleksiyonu, bir kişi femur (uyluk kemiği) ile pelvis veya lumbar omurga arasındaki açıyı azalttığında oluşur. Bu, bir kişi dizini karına doğru kaldırdığında meydana gelebilir (femoral-pelvik kalça fleksiyonu). Bu hareket sırasında femur rotasyon yaparken pelvis ve omurga sabit konumdadır. Kalça fleksiyonunun başka bir versiyonu, bir kişi gövdeden öne doğru eğildiğinde (sanki ayak parmaklarına dokunuyormuş gibi) ortaya çıkabilir. Bu durumda, pelvis ve lumbar omurga, sabit bir femur (femur üzerinde pelvik rotasyon) üzerinde birlikte rotasyon yapar.

FRONTAL DÜZLEM 

Frontal düzlem vücudu ön ve arka olarak ikiye böler. Frontal düzlem eklem hareketi, jumping jack hareketinde omuzda görüldüğü gibi, anterior-posteriyor eksen etrafında meydana gelir. Frontal düzlemdeki hareketler, uzuvların (gövdeye göre) abdüksiyon ve adduksiyonu, omurganın lateral fleksiyonu, ayak ve ayak bileği kompleksinde eversiyon ve inversiyondır ( Şekil 7-6 ) (Hamill ve Knutzen, 2003; Levangie et al. al., 2019

Frontal düzlem Vücudu ön ve arka yarım olarak iki eşit parçaya bölen hayali bir hat. Frontal düzlemdeki hareket abdüksyon, addüksiyon ve bir yandan diğer yana olan hareketleri içerir.

Abdüksiyon , vücudun orta hattından uzaklaşma hareketidir. Ekstansiyona benzer şekilde, iki bitişik segment arasındaki açıda bir artış gerçekleşir; ama farkı frontal düzlemde olmasıdır. Addüksiyon, bir vücut bölümünün vücudun orta hattına doğru hareketidir. Fleksiyonda olduğu gibi, bitişik iki segment arasındaki açıda bir azalma gerçekleşir, ama farkı frontal düzlemde olmasıdır (Hamill ve Knutzen, 2003; Kendall vd., 2005; Levangie vd., 2019). Lateral fleksiyon , omurganın frontal düzlemde bir yandan diğer yana bükülmesidir. Ek olarak, fleksiyon ve ekstansiyona benzer şekilde, ayaklardaki eklem hareketi bu düzlemde de biraz farklı olarak adlandırılır. Eversiyon ve inversiyon , lateral fleksiyon ile aynı prensibi izler, ancak özellikle frontal düzlemde kalkaneus (topuk kemiği) ve tarsalların (ayak bileği kemikleri) sarkaç benzeri hareketi ile ilgilidir (Hamill ve Knutzen, 2003; Kendall ve ark., 2005; Levangie vd., 2019). Bir ayak eversyonunda, kalkaneus lateral yönde (orta hattan uzağa) sarkaç hareketi yapar; ayak inversiyonunda kalkaneus mediyal yönde (orta hatta doğru) sarkaç hareketi yapar. Büyük kısmı fronta düzlemde gerçekleşen egzersizlere örnekler arasında jumping jacks, side lunges (yana hamle), lateral shoulder raise (kolları yana kaldırma) ve side shuffle (bir tür yana adımlama) yer alır. 

Frontal düzlemi daha iyi anlamak için, önünüzde ve arkanızda, ileriye veya geriye hareket etmeye veya dönmeye yer bırakmayan duvarlar olduğunu hayal edin. Geçen seferki gibi, duvarlar tamamen camdan yapılmıştır ve kırmak istemiyorsunuz. Sonuç olarak, frontal düzlemdeki hareketler öncelikle bir yandan diğer yana hareketlerdir.

TRANSVERS DÜZLEM 

 Transvers düzlem bedeni alt ve üst yarı olarak iki eşit parçaya ayıran hayali hattır. Transvers düzlemde hareket longitudinal (uzunlamasına) veya vertikal (dikey) eksen etrafında meydana gelir. Transvers düzlemdeki hareketler uzuvlar için internal rotasyon (içe dönme) ve eksternal rotasyon (dışa dönme), baş ve gövde için sağa ve sola rotasyon, uzuvlarda yatay abdüksiyon ve yatay adduksiyon, radioulnar pronasyon, radioulnar supinasyon ve önkol rotasyonunu içerir ( Şekil 7-7 ) (Hamill & Knutzen, 2003; Levangie ve diğerleri, 2019). Büyük oranda transvers düzlemde gerçekleşen egzersizlere örnekler arasında bir cable trunk rotation, dumbell chest fly ve bir raket veya golf club'ı sallamayı içerir

BİLGİNİZİ ARTIRIN

 Transvers düzlem, başın, gövdenin, kolların ve bacakların rotasyon hareketileri ile ilgilidir. Ek olarak, transvers düzlemdeki hareket, omuzlarda veya kalçalarda meydana gelebilen yatay abdüksiyon ve adduksiyonu içerir. Örneğin, bir makinede chest fly egzersizi, omuzda horizontal abdüksiyon ve adduksiyon, bir makinede hip abdüksyon ise kalçalarda horizontal abdüksiyon ve adduksiyon içerir.

DAHA FAZLA TEKNİK

 Sagital ve frontal düzlemlerde dorsifleksiyon, plantar fleksiyon, eversiyon ve inversiyonda olduğu gibi, ayakların enine düzlem hareketlerinin özgün bir terminolojisi vardır. Bu bağlamda, ayağı ayak bileğinden dışa doğru döndürmeye (bir bütün olarak bacağı döndürmeden) abdüksiyon (yanal olarak dönen ayak parmakları), ayak bileğinde ayağın içe doğru dönüşüne addüksiyon (ayak parmakları mediale işaret eder) denir. (Hamill & Knutzen, 2003; Levangie ve diğerleri, 2019). Bedeni işlevsel olarak hareket ettirmek için ayak ve ayak bileği kompleksi tek düzlemli hareketlerini çoğunlukla izole olarak gerçekleştirmez. Bunun yerine ayak bileği, radioulnar pronasyon ve supinasyondan farklı olan, kendi pronasyon ve supinasyon yöntemiyle hareket eder. Ayağın pronasyonu, eversiyon, dorsifleksiyon ve ayak bileği abdükyonu kombinasyonundan oluşan çok düzlemli bir harekettir. Ayağın supinasyonu ise, inversiyon, plantar fleksiyon ve ayak bileği adduksiyonunun kombinasyonudur. Adımlama (gait) sırasında (yürüme ve koşma), ayak ve ayak bileği kompleksi her adımda, kuvvetin azaltılması sırasında (ayak yere basarken) pronasyon, ve kuvvet üretimi sırasında (ayak yeri iterken) supinasyon arasında gidip gelir

Hareketlerle  ilgili  Genel  Anatomik  Terimler

Fleksiyon:  Bükme,  bükülme

Extansyon:  Germe,  gerilme

Adduksyon:  Vücut  orta  hattına  yaklaştırma

Elevasyon:  Yukarı  doğru  kaldırma

Depresyon:  Aşağı  doğru  bastırma 

Sirkumduksyon:  Yukarıdaki  dört  hareketin  kombine  yapılmasına  denir

Rotasyon:  Dönme,  döndürme

External  (Dış)  Rotation:  Dışa  döndürme

İnternal  (İç)  Rotation:  İçe  döndürme

Supinasyon:  Ön  kolun  dışa  döndürülmesi,

Pronasyon:  Ön  kolun  içe  döndürülmesi

İnversyon:  Ayak  tabanının  içe  döndürülmesi

Eversyon:  Ayak  tabanının  dışa  döndürülmesi 

Dorsifleksiyon: Ayak bileğinde meydana gelen fleksiyon; ayak parmakucunu yukarı çekerek (flex)

Plantar fleksiyon: Ayak bileğinde meydana gelen ekstansiyon; ayak parmakucunu aşağı doğru uzatarak (point)

Lateral fleksiyon: Omurganın bir yandan diğer yana bükülmesi. 

Horizontal abdüksiyon: Kol veya uyluğun transvers düzlemde anteriyor pozisyondan lateral konuma hareketi

Horizontal addüksiyon: Kol veya uyluğun transvers düzlemde lateral pozisyondan anterior pozisyona hareketi.